Балаларда алыстан көргіштік (близорукость/миопия) неліктен дамиды және оны қалай баяулатуға болады

Балаларда алыстан көргіштік (миопия) неліктен дамиды және оны қалай баяулатуға болады

Бүгінгі таңда балалардағы алыстан көргіштік (миопия) көру қабілетінің ең кең таралған мәселелерінің біріне айналды. Офтальмологтар бұл жағдайдың, әсіресе көзге түсетін жүктеме күрт артатын мектеп жасында, тұрақты түрде өсіп келе жатқанын атап өтеді.

Сонымен қатар мынаны түсінген маңызды: миопия — бұл жай ғана «көзілдірік таңдап алу» емес. Бұл — баланың көзіне тиісті көңіл бөлінбесе, біртіндеп үдеуі мүмкін процесс.

Балаларда алыстан көргіштіктің неліктен дамитынын және оның дамуын баяулатуға қандай нақты әдістер көмектесетінін қарапайым тілмен қарастырайық.

Алыстан көргіштік (миопия) деген не?

Алыстан көргіштік кезінде көз алмасы қалыпты пішінінен сәл «өсіп кетіп», сопақшалау болады. Осының салдарынан жарық сәулелері торлы қабыққа (сетчатка) емес, оның алдыңғы жағына фокусталады.

Нәтижесінде:

• бала жақыннан жақсы көреді;
• алыстағы заттар бұлыңғыр тартып көрінеді;
• көзді сығырайту немесе заттарға жақындау қажеттілігі туындайды.

Балаларда алыстан көргіштік неліктен дамиды?

1. Жақын қашықтықтағы тұрақты жүктеме

Заманауи балалар уақытының көп бөлігін мыналарға жұмсайды:

• телефондар мен планшеттерге,
• компьютерге,
• оқулықтар мен дәптерлерге.

Көз ұзақ уақыт бойы тек «жақынға» жұмыс істегенде, ол мұндай режимге бейімделеді. Уақыт өте келе бұл көз алмасының өсуін іске қосып, миопияға әкелуі мүмкін.

2.Далада ашық ауада аз болу

Бұл — зерттеулермен дәлелденген негізгі факторлардың бірі.

Күніне 1,5–2 сағаттан аз уақыт далада болатын балаларда алыстан көргіштіктің даму қаупі жоғары болады. Себебі табиғи күндізгі жарықта: ол торлы қабықтың жұмысына және көз алмасының өсуін баяулатуға көмектесетін зат алмасу процестеріне әсер етеді.

3.Туа біткен бейімділік (тұқым қуалаушылық)

Егер ата-анасында алыстан көргіштік болса, баласында да оның даму ықтималдығы жоғары болады.

Бірақ бұл — үкім емес. Тіпті генетикалық бейімділік болған күннің өзінде жүктеме режимін дұрыс ұйымдастыру арқылы миопияның дамуын айтарлықтай баяулатуға болады.

4.Көруге қатысты дұрыс емес әдеттер

Бұған күнделікті зиянсыз болып көрінетін қателіктер жатады:

• жатып оқу;
• қараңғыда немесе нашар жарықта жұмыс істеу;
• кітапқа немесе экранға дейінгі қашықтықтың тым жақын болуы (30–35 см-ден аз);
• үзіліссіз ұзақ уақыт көзге күш түсіру.

Мұндай әдеттер көз үшін тұрақты артық жүктеме тудырады.

5.Көзге арналған үзілістердің болмауы

Көздің жақын қашықтықтан алыс қашықтыққа жүйелі түрде ауысып отыруы өте маңызды.

Егер бұл орын алмаса, фокустауға жауап беретін бұлшықеттер үнемі кернеуде болады, бұл көздің шаршауын күшейтеді.

Балалардағы алыстан көргіштіктің дамуын қалай баяулатуға болады?

1.Күндізгі жарықта серуендеу

Далада күніне кемінде 2 сағат болу — алдын алудың ең қарапайым әрі тиімді әдістерінің бірі. Терезе алдында немесе бөлмеде отыру емес, дәл табиғи жарықтың болуы маңызды.

2.Көзге арналған үзіліс ережесі (20–20–20)

Жақын аралықта жұмыс істеген сайын әр 20 минут сайын:

• көзді алысқа (шамамен 6 метр қашықтыққа) аударып,
• фокусты кем дегенде 20 секунд ұстап тұру керек.

Бұл көз бұлшықеттерінің кернеуін азайтуға көмектеседі.

3.Офтальмологта жүйелі түрде тексерілу

Бала көзіне шағымданбаса да, тексеру жылына кемінде бір рет қажет. Миопияның алғашқы белгілері білінгенде дәрігер мыналарды таңдап бере алады:

• көзілдірік,
• ортокератологиялық линзалар (түнгі линзалар),
• процестің үдеуін бақылаудың арнайы әдістері,
• медикаментозды терапия (мысалы, көрсетілімдер бойынша атропиннің төмен дозалары).

4.Жұмыс орнын ұйымдастыру

Баланың қанша оқитыны ғана емес, қалай оқитыны да маңызды:

• дәптерге дейінгі қашықтық — шамамен 30–35 см;
• орындық пен үстел бойына сәйкес келуі керек;
• жарық — жарық, біркелкі, оңқай балалар үшін сол жақтан түскені дұрыс;
• экран көзге тым жақын болмауы тиіс.

5.Экран алдындағы уақытты бақылау

Ұсынылатын мөлшерлер:

• 6–10 жас — оқудан тыс уақытта күніне 1 сағаттан асырмау;
• бастауыш сынып оқушылары — әр 20–30 минут сайын міндетті түрде үзіліс жасаумен.

Ата-аналар не нәрсені түсінуі маңызды?

Баладағы алыстан көргіштік — бұл жай гана көзілдірік тағу қажеттілігі емес. Бұл — көру жүйесінің жүктеме алып жатқанын және режимді түзетуді талап ететінін көрсететін көрсеткіш.

Өзгерістер неғұрлым ерте байқалса, миопияның үдеуін баяулату және болашақта алыстан көргіштіктің жоғары дәрежесінің қаупін азайту соғұрлым оңайырақ болады.

Жүйелі тексерулер, көруге қатысты дұрыс әдеттер және жүктеме мен демалыс арасындағы тепе-теңдік — нақты жұмыс істейтін басты факторлар.