Қашан офтальмологқа шұғыл түрде бару керек және күтуге болмайды

Көру жүйесінің көптеген мәселелері біртіндеп дамиды да, адам бұл өзгерістерге бой үйретіп үлгереді. Бірақ уақыт минуттармен немесе сағаттармен өлшенетін жағдайлар болады. Мұндайда «өзі өтіп кетер» деп күту көру қабілетінің қайтымсыз жоғалтуына әкелуі мүмкін.

Қандай белгілер дәрігерге шұғыл қаралуды талап ететінін және балалар үшін қайсысы аса қауіпті екенін қарастырайық.

Неліктен дәрігерге баруды кейінге қалдыруға болмайды?

Көз — өте сезімтал мүше. Торлы қабықтың (сетчатка), қан тамырларының немесе мүйізгектің (роговица) кейбір аурулары ұзақ уақыт бойы қатты ауырсыну тудырмауы мүмкін, бірақ көру қабілетін тез арада нашарлатады.

Пациенттердің ең басты қателігі — тек ауырсынудың немесе жайсыздықтың күшіне қарап баға беру. Иногда салмақты мәселе жалғыз ғана симптоммен білінуі мүмкін: мысалы, көз алдында кенеттен жарқылдың немесе «перденің» пайда болуы.

Дәрігерге шұғыл түрде қаралуды талап ететін белгілер

1. Көру қабілетінің кенеттен төмендеуі

Егер бір немесе екі көзіңіздің көруі санаулы минуттарда, сағаттарда немесе бір күн ішінде нашарлап кетсе, бұл — шұғыл тексерілуге себеп.

Әсіресе мыналар қауіпті:

• кескіннің кенеттен бұлыңғырлануы;
• көру өрісінде қараңғы аймақтың (дақтың) пайда болуы;
• оқу немесе адамдардың жүзін ажырату қиындауы;
• нашарлаудың айқын себепсіз орын алуы.

Бұл торлы қабықтың, көз тамырларының немесе көру жүйкесінің бұзылыстарын білдіруі мүмкін.

2. Жарық жарқылдары мен «шыбындардың» кенет көбеюі

Жекелеген «шыбындар» сау адамдарда да кездеседі. Бірақ мына жағдайлар қауіпті белгі болып саналады:

• «шыбындар» немесе қара нүктелер кенеттен тым көбейіп кетсе;
• көз алдында жарқын сәулелер, найзағай сияқты жарқылдар пайда болса;
• симптомдар кенеттен туындаса.

Бұл айнымалы шыны тәрізді дене мен торлы қабықтың өзгерістеріне, соның ішінде оның жыртылу қаупіне байланысты болуы мүмкін.

3. Көз алдында «перде» пайда болу сезімі

Егер кескіннің бір бөлігін (әсіресе бүйірінен, үстінен немесе астынан) көлеңке, перде немесе перде жауып тұрғандай болса, офтальмологқа шұғыл қаралу қажет. Бұл — торлы қабықтың ажырауын (отслойка сетчатки) білдіретін ең қауіпті белгілердің бірі.

4. Көздегі қатты ауырсыну

Көздің жай шаршауы сирек қатты ауырсыну тудырады. Шұғыл тексеруді талап ететіндер:

• көз ішіндегі шұғыл, қатты ауырсыну;
• ауырсынудың жүрек айнумен қатар жүруі;
• қызару аясындағы ауырсыну;
• көрудің нашарлауымен қатар жүретін ауырсыну.

5. Көздің жарақаттары

Соққыдан кейін көру қабілеті қалыпты болып көрінгенімен, зақымданулар жасырын болуы мүмкін.

Мына жағдайларда міндетті түрде дәрігерге көрініңіз:

• доппен, жұдырықпен, ағаш бұтағымен соққы алғанда;
• металл жаңқасы түскенде;
• тесіп өткен жарақаттарда;
• құралдармен жұмыс істеу кезінде зақымданғанда.

6. Химиялық күйік

Көзге тұрмыстық химияның, сілтінің, қышқылдың, құрылыс қоспаларының немесе еріткіштердің түсуі кейінге қалдырылмайтын көмекті талап етеді.

Дәрігерге дейін не істеу керек:

Дереу көзге көп мөлшерде таза су ағызып, 15–20 минут бойы жуыңыз, содан кейін мүмкіндігінше тез арада медициналық мекемеге жүгініңіз.

7. Заттардың қос көрінуі (двоение)

Кенеттен пайда болған қос көріну — жай шаршау емес. Ол офтальмологиялық та, неврологиялық та себептерге байланысты болуы мүмкін.

Мына белгілермен қатар жүрсе, баруды кейінге қалдырмаңыз:

• бас ауруы;
• әлсіздік;
• сөйлеудің бұзылуы;
• бет асимметриясы.

8. Көрудің нашарлауымен қатар жүретін кенет қызару

Егер көз қатты қызарып, сонымен бірге көру қабілеті төмендесе, туман пайда болса, ауырсыну немесе жарықтан қорқу (светобоязнь) байқалса, шұғыл тексеру қажет.

Балаларды қашан офтальмологқа шұғыл көрсету керек?

Балалар көбінесе өз сезімдерін дәл сипаттай алмайды, сондықтан ата-аналар олардың мінез-құлқына назар аударуы тиіс.

• Көздің қитарлана бастауы: Егер бір көз мезгіл-мезгіл немесе үнемі шетке, жоғары немесе төмен ауытқыса (әсіресе бұрын бұл болмаған болса), тексеру қажет.
• Карашықтағы ақ рефлекс: Вспышкамен түсірілген фотоларда қарашық әдетте қызыл болып көрінеді. Егер ол ақ, сұр немесе сары болып көрінсе, дереу маманға тексертіңіз.
• Заттарға тым жақын баруы: Егер бала телевизорды өте жақыннан қараса, кітапты бетіне тақаса, дәптерге тым төмен еңкейсе немесе алыстан адамдарды танымай жатса — бұл миопияның немесе басқа да бұзылыстардың белгісі болуы мүмкін.
• Қос көрінуге шағымдануы: Балалар мұндай симптомды сирек ойдан шығарады. Егер бала бір заттың орнына екі зат көріп тұрғанын айтса, тексеру керек.
• Көзін үнемі ысқылауы: Кейде бұл шаршауға байланысты, бірақ көрудің бұзылуын, аллергияны, құрғақ көз синдромын немесе қабыну процестерін білдіруі де мүмкін.

Пациенттердің ең қауіпті қателіктері

• «Бір-екі күн күте тұрайын

Торлы қабық пен қан тамырларының кейбір ауруларында жоғалтқан уақыт көру қабілетінен мәңгіге айырылуға әкелуі мүмкін.

• Өз бетінше емделу

Танысыңызға көмектескен тамшылар сіздің жағдайыңызда пайдасыз немесе тіпті зиянды болуы мүмкін.

• «Қызаруға қарсы кез келген тамшыны тамыза салу»

Тамырды тарылтатын тамшылар қызаруды уақытша басады, бірақ себебін жоймайды және салмақты ауруды жасырып қоюы мүмкін.

Қауіпті белгілер пайда болғанда не істеу керек?

Қарапайым алгоритм:

1. Көзді ысқыламау.
2. Контактілі линзаларды тақпау.
3. Кездейсоқ тамшыларды қолданбау.
4. Жарақат немесе химиялық әсер кезінде — көзді сумен жуу.
5. Мүмкіндігінше тез арада офтальмологқа (немесе шұғыл көз жарақаты пунктіне) жүгіну.

Ең басты есте сақтайтын жайт

Ересектерде шұғыл визит мына жағдайларда қажет:

• көрудің кенеттен нашарлауы;
• жарық жарқылдары мен «шыбындардың» кенет көбеюі;
• көз алдындағы «перде»;
• қатты ауырсыну;
• жарақат немесе химиялық күйік;
• заттардың қос көрінуі;
• көрудің нашарлауымен қатар жүретін қызару.

Балаларда әсіресе қауіпті:

• қитарлану;
• қарашықтағы ақ рефлекс;
• заттарға тым жақындау;
• қос көрінуге шағымдану;
• көзді үнемі ысқылау.

Егер симптомның шұғыл жағдайға жататынына күмәндансаңыз, уақытты өткізіп алмай, көзді маманға ертерек көрсеткен абзал.

«Дом Оптики» салондарында ересектер мен балалардың көру қабілетін тексеруге, офтальмолог кеңесін алуға және қажет болған жағдайда көзілдірік, контактілі линзалар немесе әрі қарайғы тексеру жоспарын таңдауға болады.