Құрғақ көз синдромы: себептері, белгілері және емі

Құрғақ көз синдромы — көз жүктемесі арта түскен заманауи жағдайда науқастардың офтальмологқа жиі жүгінетін жағдайларының бірі. Экран алдында ұзақ жұмыс істеу, құрғақ ауа және контактілі линзаларды пайдалану салдарынан көз тез шаршап, құрғау, ашу немесе «құм» түскендей сезім пайда болады.

Бұл біздің тәжірибемізде өте жиі кездеседі. Оны тек уақытша жайсыздық деп қарамау маңызды — мән бермеген жағдайда жағдай ушығып, көру сапасы мен өмір сапасын төмендетуі мүмкін.

Бұл мақалада біз құрғақ көз синдромының неден пайда болатынын, қандай белгілері дабыл қағуға себеп екенін, дәрігердің қалай диагноз қоятынын және бүгінгі таңда емдеудің қандай әдістері қолданылатынын қарапайым тілмен түсіндіреміз. Материал өз жағдайыңызды жақсырақ түсінуге және қашан базалық күтім жеткілікті, ал қашан офтальмологқа көріну керектігін анықтауға көмектеседі.

Құрғақ көз синдромы деген не?

Құрғақ көз синдромы — бұл көз жасы қабықшасының қалыпты жұмысы бұзылатын көз бетінің ауруы.

Қалыпты жағдайда көз жасы көз бетін үнемі жауып, ылғалдандыруды, қорғауды және көрудің тұрақты сапасын қамтамасыз етеді. Бұл механизм бұзылғанда, көз беті осал болып, тітіркену мен жайсыздық сезімі пайда болады.

Бұл жағдай әртүрлі дәрежеде болуы мүмкін — мезгіл-мезгіл құрғаудан бастап, көз бетінің айқын қабынуы мен зақымдануына дейін.

Себептері мен қауіп факторлары

Құрғақ көз синдромының себептері, әдетте, кешенді болады. Клиникалық тәжірибеде бір ғана фактордың болуы сирек — көбінесе бір-бірін күшейтетін бірнеше себеп қатар жүреді.

Негізгі мәселе — көз жасы қабықшасы балансының бұзылуында: көз жасы не тым жылдам буланады, не ол жеткіліксіз бөлінеді.

Негізгі себептері мен қауіп факторлары:

Көз жасы қабықшасының бұзылуы: Көз жасының булануы мен бөлінуі арасындағы баланс бұзылғанда, көз беті қорғанысын жоғалтып, тітіркене бастайды.

Жас және жыныс: 40 жастан кейін қауіп артады. Әйелдерде бұл синдром гормоналды өзгерістерге байланысты жиірек кездеседі.

Өмір салты мен сыртқы орта: Компьютерде жұмыс істеу, смартфондар, кондиционерлер, құрғақ ауа және қоршаған ортаның ластануы көз жасының булануын күшейтеді. Офтальмологтардың тәжірибесінде бұл еңбекке қабілетті жастағы науқастар арасындағы ең жиі кездесетін факторлардың бірі.

Ағза аурулары: Аутоиммундық, эндокриндік және жүйелік аурулар көз құрғақтығының себебі болуы немесе оның белгілерін күшейтуі мүмкін.

Көзге қатысты себептер: Контактілі линзалар, созылмалы қабыну процестері және көзге жасалған операциялар көз жасы қабықшасының тұрақтылығын төмендетуі мүмкін.

Дәрі-дәрмектер мен косметика:Кейбір жүйелік препараттар мен консерванттары бар көз тамшылары көз жасының бөлінуін азайтады. Сондай-ақ қабақ аймағындағы косметикалық процедуралар да әсер етуі мүмкін.

Сыртқы факторлар: Ауаның ластануы, шаң және химиялық тітіркендіргіштер де синдромның даму қаупін арттырады.
Ауру қалай дамиды?

Құрғақ көз синдромының дамуы біртіндеп жүреді.

Алдымен көз жасы қабықшасы тұрақсыз болып, көз бетінде тез ыдырайды. Нәтижесінде көз толыққанды қорғанысын жоғалтып, тітіркену мен құрғақтық сезімі пайда болады.

Уақыт өте келе қабыну процесі іске қосылып, ол көз бетінің жағдайын одан әрі нашарлатады және белгілерін күшейтеді.

Мейбомий бездері ерекше рөл атқарады. Олар көз жасының липидті (майлы) қабатына жауап береді, ол көз жасының тез булануына жол бермейді. Олардың жұмысы бұзылғанда, құрғақтық айқынырақ әрі орнықты болып, белгілері тұрақты сипат алады.

Белгілері

Құрғақ көз синдромының белгілері әртүрлі адамдарда айтарлықтай айырмашылық көрсетуі мүмкін.

Кейде бұл жеңіл жайсыздық болса, кейде күнделікті белсенділік пен жұмыс қабілетіне айтарлықтай әсер ететін жағдай.

Науқастар көбінесе мынадай шағымдар айтады:

• Көзде «құм» немесе бөгде дене тұрғандай сезім;
• Ашу немесе ашып ауыру;
• Көздің қызаруы;
• Көздің тез шаршауы;
• Күннің соңына қарай көрудің нашарлауы.

Мұндай белгілер кезінде көзді ылғалдандыратын құралдар — көзге арналған ылғалдандырғыш тамшылар жиі қолданылады.

Белгілердің айқындылығы әрқашан тексеру кезіндегі өзгерістердің дәрежесін тура көрсете бермейтінін ескерген маңызды — сондықтан офтальмологтың консультациясы өте маңызды.

Аурудың формалары

Айқындылық дәрежесіне байланысты құрғақ көз синдромы әртүрлі өтуі мүмкін:

Жеңіл формасы: Көбінесе жүктемеден кейін пайда болатын мезгіл-мезгіл жайсыздық, құрғақтық немесе көзде «құм» бардай сезім.

Орташа дәрежесі: Белгілері айқынырақ әрі орнықты болады, көз жасы қабықшасының тұрақсыздығы пайда болып, көз бетінің ылғалдануы төмендейді.

Ауыр формасы: Көз бетінің қабыну өзгерістері, мүйізгектің зақымдануы және дәрігердің бақылауын талап ететін қайталанатын тітіркену эпизодтары болуы мүмкін.

Диагностика

Құрғақ көз синдромын диагностикалау науқастың шағымдары мен офтальмологиялық тексеру мәліметтерін біріктіруге негізделген.

Дәрігер көз бетінің жағдайын бағалайды және қажет болған жағдайда көз жасы қабықшасының тұрақтылығы мен көз жасының бөліну деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін арнайы тесттер жүргізеді.

Диагностиканың негізгі әдістері:

• Науқастан сұрау алу және шағымдарын талдау;
• Көз жасы қабықшасы тұрақтылығының тесті (TBUT);
• Көз бетін арнайы бояғыштармен бояу;
• Ширмер тесті;
• Көз жасының сапасы мен мөлшерін бағалау;
• Қажет болған жағдайда қосымша әдістер.

Диагноз әрқашан кешенді түрде қойылады, өйткені бірде-бір жеке тест жағдайдың толық көрінісін бере алмайды.

Емдеу

Құрғақ көз синдромын емдеу әрқашан жеке таңдалады және себептеріне, белгілердің айқындылығына әрі көз бетінің жағдайына байланысты болады.

Терапияның негізгі мақсаты — көз жасы қабықшасының тұрақтылығын қалпына келтіру, ылғалдылықты жақсарту және қабынуды азайту. Көпшілік жағдайларда бірнеше тәсілдің комбинациясы қолданылады.

Консервативті емдеу

Бастапқы кезеңдерде және аурудың жеңіл формаларында терапияның негізі көзді ылғалдандыруға және қорғауға бағытталған қарапайым әрі қауіпсіз әдістер болып табылады:

• «Жасанды жас» препараттарын (Офтагель, Корнерегель, Слеза натуральная, Визин-Чистая слеза), негізінен консервантсыз түрлерін қолдану;
• Ауаны жүйелі түрде ылғалдандыру, экран алдындағы уақытты шектеу, көзді желден және кондиционерлерден қорғау;
• Қабақ гигиенасы және мейбомий бездерінің дисфункциясын емдеу.

Базалық ылғалдандыру үшін ылғалдандырғыш тамшылар және көз бетіне күтім жасау құралдары — көзге арналған ылғалдандырғыш тамшылар, контактілі линзаларға арналған ерітінділер қолданылады.

Медикаментозды терапия

Базалық шаралар жеткіліксіз болса, дәрігер қабынуды азайтуға және көз жасы жүйесінің жұмысын қалпына келтіруге бағытталған емді тағайындай алады:

• Топикалық иммуномодуляторлар (циклоспорин А, лифитеграст);
• Қабынуға қарсы препараттар (қысқа курстармен әлсіз кортикостероидтар);
• Көз жасының бөлінуін ынталандыратын препараттар (варениклин, секретогендік құралдар).

Хирургиялық емдеу

Аурудың ауыр формаларында көз жасын көз бетінде сақтауға және оның таралуын жақсартуға бағытталған әдістер қолданылады:

• Көз жасы нүктелерін полимерлік тығындармен уақытша немесе тұрақты обтурациялау (жабу);
• Көз жасы нүктесін конъюнктивалық лоскутпен жабу операциясы;
• Ауыр формаларда склеральды линзаларды пайдалану.

Неліктен емдеу маңызды?

Құрғақ көз синдромы — бұл жай ғана жайсыздық емес. Емдеу болмаған жағдайда жағдай біртіндеп үдеп, созылмалы тітіркенуге және көру мен өмір сапасының төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Сонымен бірге, көптеген жағдайларда дұрыс тәсіл қолданылса, жағдай жақсы бақыланады.

Офтальмологқа жүгінуді созбаған маңызды — әсіресе белгілер ұзақ сақталса немесе күшейсе.

Қорытынды

Құрғақ көз синдромы — көз жасы қабықшасының жұмысы бұзылуымен байланысты кең тараған ауру.

Заманауи емдеу әдістері белгілерді тиімді бақылауға мүмкіндік береді, бірақ басты рөлді уақтылы диагностикалау және маманның дұрыс терапияны таңдауы атқарады.

Егер сіз көзіңізде құрғақтықты, ашуды немесе «құм» сезімін жүйелі түрде сезсеңіз, «Дом Оптики» салондарында офтальмологтың тексеруінен өтіп, көздің жағдайын тексеруге және қолайлы күтім құралдарын немесе контактілі линзаларды таңдауға болады.