Балалар үшін серуендеу мен күндізгі жарықтың көру қабілетіне неліктен маңызды екені

Көптеген ата-аналар заманауи балалардың далада серуендегеннен гөрі үйде, сабақ дайындаумен, планшеттер мен смартфондар қараумен әлдеқайда көп уақыт өткізетінін байқайды. Сонымен бірге бүкіл әлем бойынша офтальмологтар мектеп оқушылары арасында алыстан көргіштіктің (миопия) өсуін тіркеп отыр. Осы орайда заңды сұрақ туындайды: кәдімгі даладағы серуендеу баланың көру қабілетіне шынымен әсер ете ала ма?

Қысқаша жауап — иә. Бүгінгі таңда бұл — балалардағы миопияның дамуын алдын алу мен оны баяулатудың ең жақсы зерттелген факторларының бірі.

Алыстан көргіштік кезінде не болады?

Алыстан көргіштік (миопия) кезінде көз алмасы біртіндеп қалыпты өлшемінен ұзарып кетеді. Осының салдарынан сәуле көздің торлы қабығына (сетчатка) емес, оның алдыңғы жағына фокусталады да, бала алыстағы заттарды бұлыңғыр көре бастайды.

Әдетте бұл алғашында білінбей басталады:

• бала алыстағы жазуды көру үшін көзін сығырайтады;
• теледидарға жақынырақ барады;
• кітапты немесе телефонды бетіне тым жақын ұстайды;
• мектепте тақтаға жақынырақ отыруды сұрайды.

Көптеген балалар ұзақ уақыт бойы шағымданбайды, өйткені мұндай көруді қалыпты жағдай деп есептейді.

Күндізгі жарық көзге неліктен көмектеседі?

Серуендеудің басты пайдасы жай ғана «таза ауада» болуда емес, дәл осы жарық табиғи күн сәулесінде.

Күндізгі жарықтың әсерінен торлы қабықта дофамин заты бөлінеді — ол көз алмасының өсуін реттеуге қатысады. Зерттеулер табиғи жарықтың жеткілікті деңгейі көздің шамадан тыс ұзаруын баяулатуға, демек, миопияның дамуы мен үдеу қаупін азайтуға көмектесетінін көрсетеді.

Маңызды: бөлмедегі тіпті ең жарық шамның өзі де көру жүйесіне тигізетін әсері жағынан табиғи күн жарығын алмастыра алмайды.

Күніне қанша уақыт серуендеу керек?

Заманауи ұсыныстардың көбісі балаға күніне кемінде 2 сағат ашық ауада, табиғи күндізгі жарықта болу қажет дегенге саяды.

Бұл міндетті түрде белсенді спорт болуы шарт емес. Мыналар да жарайды:

• аулада серуендеу;
• мектепке дейін және қайтарда жаяу жүру;
• балалар алаңында ойнау;
• велосипед, самокат тебу, доп ойнау;
• саябақта серуендеу.

Тіпті бұлтты ауа райында да даладағы жарық деңгейі бөлме ішіндегіден әлдеқайда жоғары болады.

Гаджеттер мәселені неліктен күшейтеді?

Бала ұзақ уақыт бойы жақын аралыққа қараған кезде, көз бұлшықеттері үнемі кернеуде болады. Бұл әсіресе мыналарға қатысты:

• смартфондар;
• планшеттер;
• порттивті ойын құрылғылары;
• үзіліссіз оқу.

Егер бұған қоса далада өткізетін уақыт аз болса, алыстан көргіштіктің үдеу қаупі арта түседі.

Жүктемені азайтуға не көмектеседі?

Гаджеттерге толық тыйым салу мүмкін емес. Ең маңыздысы — дұрыс режимді ұйымдастыру:

• әр 20–30 минут сайын үзіліс жасау;
• кем дегенде 20 секунд бойы алысқа қарау;
• телефонға жатып қарамау;
• экранды кемінде 30–35 см қашықтықта ұстау;
• оқуды даладағы белсенділікпен кезектестіру.

Ата-аналардың жиі кездесетін қорқыныштары

«Егер бала көзілдірік тақса, көруі одан бетер нашарлайды»

Бұл — ең кең таралған аңыздардың бірі. Дұрыс таңдалған көзілдірік көруді нашарлатпайды. Керісінше, ол балаға анық көруге көмектеседі, көздің шаршауын азайтады және қалыпты оқуға, оқуға әрі спортпен айналысуға мүмкіндік береді. Егер көзілдірікті дәрігер тағайындаса, оны тағу — «көздің нашар көруге үйреніп кетуі» емес, қажетті түзету болып табылады.
«Көзге арналған гимнастика жасаса жеткілікті»

Жаттығулар шаршауды азайтып, аккомодация спазмы кезінде көмектесуі мүмкін, бірақ олардың нақты алыстан көргіштікті тоқтата алатыны ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген. Ғылыми дәлелдердің саны бойынша жүйелі серуендеу мен көру жүктемесін бақылау танымал «ғажайып гимнастикалардан» әлдеқайда тиімді.

Қандай белгілерге назар аудару керек?

Егер балада мынадай белгілерді байқасаңыз, оны офтальмологқа көрсетіңіз:

• алысқа қарағанда көзін сығырайтады;
• теледидарға тым жақын барады;
• телефонды немесе кітапты бетіне жақындатып ұстайды;
• сабақтан кейін басының ауыратынына шағымданады;
• тақтада жазылғанды дұрыс көрмей калды;
• оқығанда тез шаршайды.

Алыстан көргіштік неғұрлым ерте анықталса, оның үдеуін баяулатуға мүмкіндік соғұрлым көп болады.

Миопияны баяулатуға шынымен не көмектеседі?

Тексеруден кейін дәрігер миопияны бақылаудың бір немесе бірнеше әдісін ұсынуы мүмкін:

• миопияны бақылауға арналған көзілдіріктер (мысалы, Stellest);
• миопияны бақылауға арналған жұмсақ контактілі линзалар;
• ортокератологиялық (түнгі) линзалар;
• медикаментозды терапия (көрсетілімдер бойынша — атропиннің төмен дозалары).

Таңдау баланың жасына, миопия дәрежесіне, оның үдеу жылдамдығына және көздің ерекшеліктеріне байланысты.

Тексеру қашан ерекше маңызды?

Мынадай жағдайларда офтальмологқа міндетті түрде жазылыңыз:

• бала көзін сығырайта бастаса;
• көру қабілеті төмендей бастаса;
• алыстан көргіштік бастауыш сынып жасында пайда болса;
• ата-анасының біреуінде немесе екеуінде де жоғары дәрежелі миопия болса;
• соңғы бір жылда көзілдірікті әдеттегіден жиі ауыстыруға тура келсе.

Шағымдар болмаған күннің өзінде балаларға алдын ала тексеруден жылына кемінде бір рет өтіп тұру ұсынылады.

Ата-аналар есте сақтауы тиіс басты жайт

Баланың көзі үшін ең пайдалы әдет көбінесе ең қарапайым болып шығады — ол күндізгі жарықта күнделікті серуендеу. Егер миопия бар болса, олар көзілдірікті немесе емдеуді алмастырмайды, бірақ оның даму қаупін азайтуға және үдеуін баяулатуға көмектеседі.

Дұрыс ұйымдастырылған оқу режимімен, гаджеттерді шектеумен және офтальмологтың жүйелі тексерулерімен кешенді түрде бұл балаға көру қабілетін ұзақ жылдар бойы сақтауға ең жақсы мүмкіндік береді.

«Дом Оптики» салондарында балалар офтальмологінен тексеруден өтуге, миопияны бақылауға арналған көзілдіріктерді, ортокератологиялық линзаларды немесе маман ұсынған басқа да түзету әдістерін таңдауға болады.